Czy 4-dniowy tydzień pracy zwiększa wydajność? Pilotaże i to, kto się zgłosił
W skrócie: pilotaże czterodniowego tygodnia są obiecujące, ale słabsze niż nagłówki. W brytyjskim pilotażu z 2022 roku 61 firm z około 2900 pracownikami skróciło czas pracy do 80% przy pełnej pensji, a 56 z nich zostało przy tym. Ale firmy same zdecydowały się wziąć udział, czyli były to te, którym najłatwiej było się udać, i nie było grupy porównawczej. Badanie z 2025 roku na 141 organizacjach porównało je z 12 firmami, które nic nie zmieniły, i znalazło mniej wypalenia i lepsze zdrowie. Eksperymentu, który rozstrzygnąłby sprawę wydajności, czyli losowego wyboru firm, nikt jeszcze nie przeprowadził.
Kuzyn Seba przeczytał artykuł. Pilotaż! Sześćdziesiąt jeden firm! Dziewięćdziesiąt dwa procent zostało! Przygotował slajd „Piątek to nowa sobota” i umówił spotkanie z HR.
HR odpowiedziało, że sprawa zostanie rozpatrzona na najbliższym przeglądzie kwartalnym, który wypada w piątek. HR nie dostrzegło w tym ironii. HR jest przeszkolone, żeby nie dostrzegać.
Co zrobił słynny pilotaż
Od czerwca do grudnia 2022 roku 61 brytyjskich firm z około 2900 pracownikami wypróbowało czterodniowy tydzień przy pełnej pensji: 100% wynagrodzenia za 80% czasu, w zamian za utrzymanie wyników. Na koniec 56 z 61 (92%) zapowiedziało, że zostaje przy tym, a 18 wprowadziło to na stałe. Pracownicy zgłaszali mniej stresu, mniej wypalenia i mniej zwolnień lekarskich.
Wszystko to prawda. A teraz trzy pytania, które slajd Seby pomija.
Pytanie pierwsze: kto się zgłosił?
Nikogo do pilotażu nie przydzielono. Firmy same się zgłaszały. Firma zgłasza się do czterodniowego tygodnia, gdy szefom pomysł już się podoba, pracę da się przeorganizować i firma nie jest akurat w kryzysie. To dokładnie te firmy, którym najłatwiej się udać. Pilotaż na ochotnikach mierzy, jak pomysł działa u tych, którzy najbardziej go chcą.
To błąd samoselekcji i nie sprawia, że wynik jest fałszywy. Sprawia, że jest węższy. „92% ochotników zostało przy tym” nie da się rozciągnąć na „92% wszystkich firm by zostało”.
Pytanie drugie: w porównaniu z kim?
Pilotaż z 2022 roku porównywał każdą firmę z nią samą, przed i po. Ale rok 2022 nigdzie nie był zwykłym rokiem: ludzie wracali do biur po pandemii, ceny rosły, wszyscy byli zmęczeni. Część poprawy mogła przyjść i tak. Bez grupy kontrolnej, czyli podobnych firm, które nic nie zmieniły, nie da się tego odróżnić.
Badanie z 2025 roku w Nature Human Behaviour taką grupę dodało. Śledziło 2896 pracowników w 141 organizacjach z sześciu krajów, które skróciły czas pracy o około pięć godzin tygodniowo, i porównało ich z 12 firmami, które zostały przy pięciu dniach. Wypalenie, satysfakcja z pracy oraz zdrowie psychiczne i fizyczne poprawiły się w grupie czterodniowej, a w firmach kontrolnych nie. To prawdziwy krok naprzód. Firmy nadal były jednak ochotnikami, a sami autorzy wzywają do badań z losowaniem.
Pytanie trzecie: co mierzono?
Głównie ankiety: jak bardzo jesteś zestresowany, jak bardzo zadowolony. To ważne. Ale ankieta wysłana przez pracodawcę w trakcie pilotażu twojego czterodniowego tygodnia, z pytaniem, czy czterodniowy tydzień dobrze idzie, nie jest neutralnym narzędziem. Każdy, kto chce zachować wolne piątki, wie, które pole zaznaczyć. Twardych miar wyników było mało, bo wiele z tych firm nie wytwarza niczego, co da się policzyć w sztukach.
| Co chcielibyśmy wiedzieć | Co mogą powiedzieć pilotaże |
|---|---|
| Czy pracownicy czują się lepiej? | Tak, dość spójnie, i bardziej niż w firmach kontrolnych (2025) |
| Czy firmy, które spróbują, zostają przy tym? | Większość ochotników została (56 z 61) |
| Czy wyniki tygodniowe się utrzymują? | Obiecująco, ale cienko: mało twardych miar |
| Czy zadziałałoby w losowo wybranej firmie? | Nie wiadomo: nikt tego jeszcze nie sprawdził |
Statystyka dla noobów: problem ochotników
Kiedy ludzie albo firmy same decydują, że dołączą do eksperymentu, wynik mówi o takich ludziach, którzy decydują się dołączyć. Klub odchudzania, w którym wszyscy chudną, szkoła, w której wszyscy mają szóstki, pilotaż, po którym wszyscy zostają: zawsze pytaj, kto się dostał, a kto został za drzwiami.
„Brak dowodów, że to nie działa” i „udowodnione, że działa wszędzie” to różne twierdzenia. Czterodniowy tydzień ma dziś to pierwsze, dla pewnego rodzaju firm, a drugiego jeszcze nie.
Gdzie to kosztuje pieniądze
Produkty inwestycyjne uwielbiają statystyki ochotników. „Klienci, którzy byli z nami dziesięć lat, zarabiali 9% rocznie” nic nie mówi o klientach, którzy odeszli po dwóch złych latach, a to właśnie ich trzeba policzyć. Szukaj wyników wszystkich, którzy zaczęli, a nie tylko tych, którzy zostali.
Morał
Seba przedstawił slajd. HR stwierdziło, że dowody są obiecujące, ale pochodzą od ochotników, bez losowego przydziału. Seba był pod wrażeniem; nie wiedział, że HR potrafi tak mówić. HR dodało, że w duchu opartym na dowodach dział weźmie udział w pilotażu, jeśli taki zostanie zaproponowany, czego nie będzie, bo dział musiałby się zgłosić na ochotnika, a o zgłaszaniu się decyduje przegląd kwartalny. W piątek.
Czego te badania nie mówią
- Głównie małe firmy biurowe. Fabryk, szpitali i sklepów było mało albo wcale.
- Krótkie pilotaże. Pół roku mówi mało o piątym roku, gdy nowość już minie.
- Bez losowego przydziału. Nawet badanie z firmami kontrolnymi porównywało ochotników z nie-ochotnikami.
- Brak dowodu to nie dowód braku. To, że nikt nie pokazał spadku wydajności, nie dowodzi, że nigdy go nie ma.
Seba i jego dział HR to ilustracja. Liczby pochodzą z opublikowanego raportu brytyjskiego pilotażu z 2022 roku i badania z 2025 roku w Nature Human Behaviour. Treść edukacyjna, nie porada zawodowa, prawna ani finansowa.