Więcej wozów strażackich, więcej szkód: plan Janusza na tańsze pożary
W skrócie: pożary z czterema wozami powodują dużo większe szkody niż pożary z jednym, ale to nie wozy są przyczyną. Do dużych pożarów jedzie więcej wozów i duże pożary robią więcej szkód, więc wielkość pożaru napędza jedno i drugie. Porównaj podobne z podobnym (duże pożary z dwoma wozami i duże z czterema), a okaże się, że więcej wozów to mniej szkód. Gdy dwie rzeczy rosną razem, szukaj trzeciej za nimi i sprawdź, czy przyczyna nie działa w drugą stronę.
Wujek Janusz wszedł do gminnej komisji finansów i czyta roczne zestawienia straży pożarnej. Zauważył prawidłowość. Pożary, do których przyjechał jeden wóz, powodowały średnio około 8000 zł szkód. Pożary z czterema wozami: około 360 000 zł.
„To oczywiste”, oznajmił Janusz komisji. „Im więcej wozów wysyłają, tym więcej szkód. Wysyłajmy jeden wóz do wszystkiego. Oszczędzimy na wozach i na szkodach”. Komisja była pod wrażeniem. Przewodniczący zapytał, czy nie byłoby jeszcze taniej nie wysyłać żadnego. Janusz odparł, że nie chce popadać w skrajności.
Tego samego wieczoru zapaliła się szopa starego Wieśka. W szopie stała aparatura do nalewki, którą straż opisała potem jako „przyspieszacz z drzwiami”. Zgodnie z nową zasadą przyjechał jeden wóz.
Co pokazują liczby
Oto rok straży, w liczbach przykładowych:
- Małe pożary, zwykle jeden wóz: około 8000 zł szkód.
- Średnie pożary, zwykle dwa wozy: około 60 000 zł.
- Duże pożary, zwykle cztery wozy: około 360 000 zł.
Więcej wozów, więcej szkód. Korelacja jest prawdziwa i silna. Odczytanie Janusza jest odwrócone.
Trzecia rzecz za obiema
Straż nie wysyła czterech wozów na chybił trafił. Wysyła cztery wozy do dużych pożarów. Duże pożary robią więcej szkód. Wielkość pożaru powoduje i liczbę wozów, i wielkość szkód, więc jedno i drugie rośnie razem, choć żadne nie powoduje drugiego. Wielkość pożaru to zmienna zakłócająca: ukryty trzeci czynnik, przez który dwie rzeczy wyglądają na powiązane.
A część strzałki biegnie w drugą stronę. To szkody, a raczej pożar, który je robi, są powodem wezwania dodatkowych wozów. Janusz zamienił przyczynę ze skutkiem, co jest trochę jak zauważyć, że ludzie w szpitalu są chorzy, i zamknąć szpital.
Porównanie, które coś mówi
Żeby zobaczyć, co naprawdę robią wozy, porównaj pożary tej samej wielkości. Weź tylko duże pożary. Do części przyjechały cztery wozy; do części, bo wozy były zajęte gdzie indziej, dwa.
- Duże pożary z czterema wozami: około 360 000 zł szkód.
- Duże pożary z tylko dwoma wozami: około 640 000 zł.
Przy tej samej wielkości pożaru więcej wozów oznacza mniej szkód. Ogólny obraz i porównanie podobnego z podobnym wskazują przeciwne kierunki. Tylko jedno z nich mówi coś o wozach. To ta sama pułapka co „sprzedaż lodów i utonięcia rosną latem” albo „parasole powodują deszcz”.
Średnie szkody na pożar (przykład)
Jak czytać korelację
1. Szukaj trzeciej rzeczy. Czy coś, jak wielkość pożaru, pogoda albo wiek, może napędzać jedno i drugie?
2. Sprawdź strzałkę w obie strony. A powoduje B czy B powoduje A? Wozy nie wzniecają pożarów; pożary wzywają wozy.
3. Porównuj podobne z podobnym. Podziel dane według trzeciej rzeczy i zobacz, czy wzór przetrwa. Jeszcze lepiej porównaj z grupą kontrolną, która różni się tylko tym, co sprawdzasz.
Gdzie to kosztuje pieniądze
„Firmy, które wydają więcej na reklamę, mają wyższą sprzedaż” brzmi, jakby reklama działała. Może działa. Ale duże firmy i więcej sprzedają, i więcej reklamują, a firmy z rosnącą sprzedażą stać na większe budżety. W większości twierdzeń inwestycyjnych typu „X idzie w parze z wyższym zyskiem” chowa się gdzieś wielkość pożaru. Dlatego nasze testy porównują każdą strategię z rynkiem i z losowymi spółkami w tych samych datach.
Morał
Jeden wóz dojechał do szopy Wieśka i aparatura go pokonała. Wezwano drugi wóz, potem trzeci, potem czwarty. Szkody wyniosły około 160 000 zł, w większości szopa, w części drugi wóz. Na następnym posiedzeniu Janusz zauważył, że pożar wymagał czterech wozów i spowodował duże szkody, co dowodzi jego racji. Komisja przywróciła dawną zasadę. Wiesiek odbudował szopę, z drzwiami otwieranymi na zewnątrz, dla wygody straży.
Wszystkie liczby o pożarach są przykładowe. Treść edukacyjna, a nie porada finansowa.