Czy częściej umiera się w urodziny? Dziadek Zenek spędza swoje w folii bąbelkowej
W skrócie: badanie około 2,4 miliona zgonów w Szwajcarii z lat 1969-2008 wykazało o 13,8% więcej zgonów w dniu urodzin niż w przeciętny dzień, a wśród przyczyn były upadki, udary, zawały i samobójstwa. W liczbach bezwzględnych odsetek zgonów przypadających na urodziny rośnie z mniej więcej 1 na 365 do mniej więcej 1 na 321: około 23 dodatkowe zgony rocznie w całym kraju. Prawdziwy efekt, wart ostrożnego toastu i dobrze oświetlonych schodów, a nie folii bąbelkowej.
Dziadek Zenek kończy 82 lata. Andżelika pokazała mu nagłówek, który uznała za ciekawy: „W urodziny częściej się umiera”. Dziadek uznał go za bardzo ciekawy.
Oznajmił, że spędzi ten dzień w łóżku, owinięty folią bąbelkową, z wyłączonym telefonem, ogrzewaniem ustawionym na bezpieczne 20 stopni i tortem podawanym przez szparę na listy, w kawałkach. Poprosił o brak świeczek ze względów bezpieczeństwa i brak niespodzianek ze względów sercowych. Ciocia Grażyna zapytała, jak zamierza chodzić do łazienki. Dziadek odparł, że będzie się tym martwił, gdy przyjdzie pora, ostrożnie, trzymając się poręczy.
Co wykazało badanie
W 2012 roku szwajcarscy badacze opublikowali w Annals of Epidemiology analizę około 2,4 miliona zgonów w Szwajcarii z lat 1969-2008. Porównali zgony w dniu urodzin ze zgonami w inne dni roku.
- Zgonów w urodziny było o około 13,8% więcej niż w przeciętny dzień.
- Nadwyżka była większa u osób po sześćdziesiątce.
- Widać ją było przy upadkach (o około 44% więcej), udarach, zawałach i samobójstwach.
Autorzy wskazali kilka możliwych wyjaśnień: stres i emocje tego dnia, alkohol, podróże, ciężar kolejnego mijającego roku. W ich danych nadwyżka była wyraźna.
13,8% z bardzo małej liczby
Te 13,8% to ryzyko względne: porównanie urodzin z innymi dniami. Częstość bazowa to szansa, że dany zgon wypadnie w konkretny dzień, czyli mniej więcej 1 na 365.
- Bez efektu urodzin: na urodziny przypadałoby około 0,27% zgonów.
- Z 13,8% więcej: około 0,31%, czyli mniej więcej 1 na 321.
- Na 2,4 miliona szwajcarskich zgonów w ciągu 40 lat to mniej więcej 900 dodatkowych zgonów w urodziny: około 23 rocznie w kraju liczącym miliony mieszkańców.
Jutrzejsze ryzyko dziadka Zenka jest trochę wyższe niż w zwykły wtorek. Nawet nie zbliża się do ryzyka spędzenia dnia w folii i prób dotarcia do łazienki.
Odsetek zgonów przypadających na urodziny
A może to dane?
Uważny czytelnik zawsze pyta, czy wzór nie jest błędem w zapisach. Daty urodzin i zgonów bywają źle wpisane; niektóre rejestry wpisują okrągłe daty, gdy prawdziwa jest nieznana. Dobre badanie to sprawdza, a dane szwajcarskie były wysokiej jakości. Ale to przydatny nawyk: gdy uderzający wzór mieszka w datach, sprawdź, czy nie wytwarzają go same daty, zanim zbudujesz teorię o ludzkiej naturze.
Jak czytać straszne ryzyko względne
1. Znajdź częstość bazową. 13,8% więcej czego? Tu: szansy 1 na 365.
2. Zamień to na ludzi. Około 23 dodatkowych zgonów rocznie w całym kraju. Prawdziwe, rzadkie i skupione głównie w konkretnych przyczynach.
3. Spójrz na przyczyny. Upadki, alkohol i stres podsuwają rozsądne środki ostrożności: ostrożny toast, oświetlone schody, a nie łóżko w folii bąbelkowej.
Gdzie to kosztuje pieniądze
„We wrześniu giełda o 20% częściej spada” może być prawdziwym wzorem kalendarzowym albo kaprysem krótkiej historii, a nawet jeśli jest prawdziwy, 20% więcej z małej różnicy to mała różnica. Zanim przemeblujesz swoje inwestycje wokół uderzającej liczby względnej, zapytaj, względem czego jest, ile pieniędzy naprawdę by zmieniła i czy przetrwa w innych danych.
Morał
Dziadek spędził przedpołudnie w folii bąbelkowej, a popołudnie „Pod Kogutem”, gdy przekonano go, że sama folia grozi upadkiem. Wypił jedno piwo, trzymał się poręczy w drodze do łazienki i zdmuchnął 82 świeczki jednym tchem, co jego zdaniem dowodzi, że płuca ma w lepszej formie niż statystyka. Andżelika zapisała to w pamiętniku. Dziadek już poprosił o folię bąbelkową na przyszły rok, „na drogę do domu”.
Dane z badania pochodzą z pracy Ajdacic-Grossa i in. (Annals of Epidemiology, 2012), zgony w Szwajcarii z lat 1969-2008; liczby bezwzględne to nasze zaokrąglone obliczenia. To nie jest porada medyczna. Treść edukacyjna, a nie porada finansowa.