Dlaczego średnia pensja może wzrosnąć, gdy wszyscy zarabiają mniej
W skrócie: średnia opisuje grupę, a gdy zmienia się grupa, średnia może się przesunąć, choć nikomu pensja w tę stronę się nie zmieniła. W naszym przykładzie firma ze 100 osobami likwiduje 20 najgorzej płatnych etatów, a reszcie obniża pensje o 2%; średnia pensja i tak rośnie o 4,7%, z 220 000 do 230 300 zł, a mediana spada o 2%. Działa to też w drugą stronę: daj wszystkim 5% podwyżki i zatrudnij 40 juniorów, a średnia spadnie o 9,4%. W kwietniu 2020 roku przeciętna płaca godzinowa w USA wzrosła w miesiąc o około 4,7%, głównie dlatego, że miliony nisko opłacanych pracowników straciły pracę.
Raport roczny ma stronę „Ludzie”. Pisze na niej, że średnia pensja wzrosła w tym roku o 4,7%, „co odzwierciedla nasze zaangażowanie w pracowników”. Prezes wspomniał o tym w swoim nagraniu wideo.
Pensja Seby spadła w tym roku o 2%. Wszystkim innym też. Obniżkę ogłoszono w lutym, w innym nagraniu wideo, o trudnych decyzjach.
Seba sprawdził rachunki i raport się zgadza.
Jak średnia poszła w górę
Oto uproszczona wersja firmy Seby: 100 osób, 70 na stanowiskach wsparcia za 160 000 zł rocznie i 30 specjalistów za 360 000 zł.
| Rok temu | W tym roku | |
|---|---|---|
| Wsparcie | 70 × 160 000 zł | 50 × 156 800 zł |
| Specjaliści | 30 × 360 000 zł | 30 × 352 800 zł |
| Wszystkie pensje razem | 22 000 000 zł | 18 424 000 zł |
| Średnia pensja | 220 000 zł | 230 300 zł (więcej o 4,7%) |
| Mediana pensji | 160 000 zł | 156 800 zł (mniej o 2%) |
Zlikwidowano 20 etatów wsparcia, a wszyscy, którzy zostali, dostali 2% mniej. Nikt nie zarabia więcej. Ale odeszli najgorzej opłacani, więc grupa, która została, jest średnio lepiej opłacana. Średnia mierzy skład grupy tak samo jak pensje. To efekt składu.
Mediana, czyli pensja osoby pośrodku, spadła dokładnie o 2%, które stracił każdy, bo osoba pośrodku nadal pracuje we wsparciu. Tutaj prawdę powiedziała mediana, a nie średnia.
Działa to też w drugą stronę
W następnym roku firma rośnie. Wszyscy dostają 5% podwyżki, a firma zatrudnia 40 juniorów za 120 000 zł. Średnia pensja spada z 230 300 do około 199 300 zł, czyli o 9,4%, choć każdy dotychczasowy pracownik ma się lepiej. Gazeta mogłaby napisać „Pensje lecą w dół w rosnącej firmie” i miałaby rację.
Zdarzyło się to całemu krajowi
W kwietniu 2020 roku, gdy pandemia zamknęła sklepy, restauracje i hotele, przeciętna płaca godzinowa w sektorze prywatnym w USA wzrosła w jeden miesiąc o 1,34 dolara, do 30,01 dolara, czyli o około 4,7%, i była o około 7,9% wyższa niż rok wcześniej. Pracownicy nie dostali nagle podwyżek. Urzędowi statystycy wyjaśnili, że utrata pracy skupiła się wśród gorzej opłacanych, co podbiło średnią. Gdy ci ludzie wracali do pracy, średnia spadała z powrotem.
Statystyka dla laików: kto jest w średniej?
Gdy średnia się zmienia, zadaj dwa pytania: czy zmieniły się wartości, czy zmieniła się grupa? Średnia pensja, średni wynik testu, średnia przeżywalność w szpitalu i średnia wartość klienta mogą się przesunąć z powodu tego, kto jest w grupie, a nie tego, co się komuś w niej stało.
Najczystszy sposób sprawdzenia to śledzić tych samych ludzi: co się stało z pensjami osób, które były w firmie w obu latach? Tutaj odpowiedź brzmi: 2% mniej, u każdej z nich.
Gdzie to kosztuje pieniądze
Średnie indeksów i funduszy mają ten sam problem. Indeks „500 największych spółek” zmienia skład; „średni wynik funduszy” danej rodziny poprawia się, gdy zamyka ona najgorsze fundusze. Sprawdź, czy liczba śledzi te same rzeczy w czasie, czy tylko te, które jeszcze stoją.
Morał
Seba poruszył ten temat na spotkaniu z zarządem. Prezes podziękował mu za zaangażowanie i wyjaśnił, że firma woli patrzeć na szerszy obraz. Następny raport roczny znowu pokaże wzrost średniej pensji. Zespół Seby usłyszał, że stanowiska wsparcia są poddawane przeglądowi, w ramach zaangażowania firmy w pracowników.
Czego ten przykład nie mówi
- Firma to model. Prawdziwe siatki płac mają więcej poziomów, ale efekt działa tak samo przy każdym składzie.
- Mediana nie jest magiczna. Też może się przesunąć przez zmianę składu; w tym przykładzie po prostu zachowała się dobrze. Pewnym sprawdzianem jest śledzenie tych samych ludzi.
- Dane z 2020 roku to migawka. Oficjalne dane miesięczne są korygowane, więc dokładne liczby mogą się trochę przesunąć.
Raport roczny, prezes i obniżka Seby to ilustracja. Liczby firmy pochodzą z naszego modelu. Dane z kwietnia 2020 roku pochodzą z miesięcznego raportu o zatrudnieniu amerykańskiego Biura Statystyki Pracy (Bureau of Labor Statistics). Treść edukacyjna, nie porada finansowa.