Czy bolące stawy przepowiadają pogodę? Kolano dziadka, sprawdzone
W skrócie: przepowiednię sprawdza się czterema liczbami, a nie jedną. W 100 przykładowych dniach kolano dziadka bolało przed 12 deszczowymi dniami, ale też w 28 suchych, a 18 deszczowych dni przegapiło zupełnie. Po bólu padało w 30% przypadków i bez bólu też w 30%. Ból jest prawdziwy. Prognoza nie. Pamięć zatrzymuje trafienia, a resztę wyrzuca.
Dziadek Zenek, ojciec wujka Janusza, ma kolano. Kolano ma poglądy na temat pogody. „Jutro będzie lało”, mówi, rozcierając je, i mówi tak od czterdziestu lat. „Nigdy się nie pomyliło”.
Po historii z aplikacją pogodową Janusz zmienił prognostę. Teraz co rano konsultuje się z kolanem. Jest za darmo, nie wymaga aktualizacji i ani razu nie pokazało mu reklamy.
Ciocia Grażyna zapytała, ile razy kolano miało rację. Dziadek odpowiedział: „za każdym razem”. Grażyna zapytała, ile razy bolało, a potem było sucho. Dziadek spojrzał na nią tak, jak patrzy się na kogoś, kto pyta, ile kalorii ma tort urodzinowy.
Cztery pola
Każda przepowiednia typu tak albo nie może skończyć się na cztery sposoby, a nie na dwa. Weźmy 100 przykładowych dni: kolano boli w 40 z nich, a pada w 30.
| Deszcz następnego dnia | Bez deszczu | Razem | |
|---|---|---|---|
| Kolano boli | 12 (trafienie: „A nie mówiłem!”) | 28 (fałszywy alarm) | 40 |
| Kolano milczy | 18 (pudło) | 42 (cicho i sucho) | 60 |
| Razem | 30 | 70 | 100 |
Dziadek pamięta 12 trafień w żywych szczegółach. 28 fałszywych alarmów nie wydaje się błędami, bo ból bez deszczu to po prostu bolące kolano. 18 pudeł nie wydaje się niczym, bo kolano, które nie boli, niczego nie przepowiada. Tylko jedno pole zapada w pamięć i jest to akurat to, które przyznaje mu rację.
100 przykładowych dni, posortowanych według kolana
Kolano boli: 40 dni · 30%
Kolano milczy: 60 dni · 30%
Czy kolano cokolwiek wie?
Porównaj wiersze, a nie trafienia:
- Po bólu padało w 12 z 40 dni: 30%.
- Bez bólu padało w 18 z 60 dni: 30%.
- We wszystkich dniach padało 30 razy na 100: 30%.
W tym przykładzie kolano nie dodaje dokładnie nic. Wiedza, czy boli, nie zmienia szansy na deszcz ani o jeden punkt procentowy. A mimo to dziadek może zgodnie z prawdą wymienić kilkanaście razy, gdy bolało, a potem padało. Oba te fakty są prawdziwe jednocześnie. Tylko jeden z nich jest dowodem.
Widzenie związku tam, gdzie go nie ma, bo pamięta się tylko pasujące przypadki, nazywa się złudną korelacją. Nie wymaga kłamstwa ani głupoty. Wystarczy zwykła pamięć i czterdzieści lat.
Żeby być uczciwym wobec kolana
Nasze 100 dni to przykład, a nie prawdziwy dziennik dziadka. Prawdziwe badania nad bólem stawów i pogodą dają mieszane wyniki: niektóre nie znajdują żadnego związku, inne znajdują niewielki związek z wilgotnością i ciśnieniem. Prawdziwe kolano może więc coś tam wiedzieć. Chodzi o to, że po trafieniach nie da się tego stwierdzić. Da się tylko po wszystkich czterech polach, a tego nikt w rodzinie nigdy nie zapisał.
A sam ból jest prawdziwy. Nikt się z bólem nie kłóci. Kłócimy się tylko z prognozą.
Jak sprawdzić każdą przepowiednię
1. Zapisz ją, zanim poznasz wynik. Potem pamięć poprawia.
2. Wypełnij wszystkie cztery pola: trafienia, fałszywe alarmy, pudła, spokojne dni.
3. Porównaj wiersze. Czy zdarzenie następuje częściej po sygnale niż bez niego? Jeśli w obu wierszach częstość jest taka sama, sygnał to dekoracja, choćbyś wymienił nie wiadomo ile trafień.
Gdzie to kosztuje pieniądze
Każde forum tradingowe ma swoje kolano. „Mój wskaźnik przewidział trzy ostatnie krachy”. Dobrze. Ile krachów przewidział, które nigdy nie nastąpiły? Ile prawdziwych przespał? Sygnał, który włącza się przed każdym spadkiem i także przed wieloma wzrostami, nie jest wykrywaczem krachów. Jest nerwowym wskaźnikiem. Dlatego każdy pomysł testujemy na tle losowego wyboru w tych samych dniach, jak w teście złotego krzyża, zamiast liczyć razy, gdy wyglądał mądrze.
Morał
Grażyna prowadziła tabelę czterech pól przez miesiąc. Pokazała ją dziadkowi. Przestudiował ją dokładnie, pokiwał głową i powiedział: „To był zły miesiąc dla kolana”. Janusz się zgodził. Połączył teraz obu prognostów. Gdy aplikacja i kolano się zgadzają, bierze parasol. Gdy się nie zgadzają, słucha tego, które mówi to, co chciał usłyszeć. Nigdy się nie pomylił.
100 dni to przykład dobrany tak, by pokazać działanie czterech pól, a nie zapis prawdziwej pogody czy prawdziwego kolana. Ból stawów to prawdziwy problem zdrowotny; jeśli się nasila, idź do lekarza, a nie do aplikacji pogodowej. Treść edukacyjna, a nie porada finansowa.