Czy zwycięzcy loterii bankrutują? Statystyka 70%, której nikt nie może znaleźć
W skrócie: słynne „70% zwycięzców loterii bankrutuje” nie ma za sobą żadnego badania. Amerykańska fundacja, której zwykle się to przypisuje, oświadczyła w 2018 roku, że to nie jej badanie i nie da się tego potwierdzić. Prawdziwe dane są mniej dramatyczne: na Florydzie prawie 2000 z niemal 35 000 zwycięzców wiązało się z bankructwem w ciągu pięciu lat, a średnie wygrane odsuwały bankructwo, zamiast mu zapobiec; w Szwecji duzi zwycięzcy byli bardziej zadowoleni z życia przez ponad dekadę. Ci, którzy stracili, po prostu trafiają do wiadomości.
Wujek Janusz ma fakt, który wyciąga zawsze, gdy ktoś wspomni o jego jedenastu latach przegranych zakładów: „70% zwycięzców loterii i tak traci wszystko w kilka lat”.
Ciocia Grażyna zapytała, gdzie to przeczytał. „Wszędzie”, odpowiedział Janusz, co było prawdą. Jest w serwisach informacyjnych, w artykułach o finansach, na filmikach i na co najmniej jednym kubku.
Według logiki Janusza, nie wygrywając przez jedenaście lat, uratował się przed ruiną mniej więcej 7 razy na 10. Uważa, że należy mu się za to uznanie.
Skąd się wzięło 70%
Tę statystykę zwykle przypisuje się National Endowment for Financial Education, amerykańskiej fundacji edukacji finansowej. W 2018 roku fundacja opublikowała w tej sprawie oświadczenie: liczba 70% nie jest poparta jej badaniami i nie może jej potwierdzić. Z tego, co ustaliła, liczba pochodziła z wypowiedzi jednego z uczestników spotkania ekspertów, które zorganizowała w 2001 roku, a potem zaczęła żyć własnym życiem, gdy artykuły powtarzały ją i powoływały się jeden na drugi.
Najsłynniejsza liczba o zwycięzcach loterii to więc wypowiedź, która nigdy nie była badaniem. Każdy artykuł, który ją powtórzył, sprawiał, że następny wyglądał na lepiej udokumentowany. Tak plotka dostaje znak procentu.
Co mówią prawdziwe dane
Prawdziwe badania istnieją i są ciekawsze od mitu.
- Floryda: ekonomiści zestawili prawie 35 000 zwycięzców jednej z gier florydzkiej loterii (1993-2002) z rejestrami upadłości. Prawie 2000 z nich wiązało się z bankructwem w ciągu pięciu lat, mniej więcej 1 na 18, a nie 7 na 10.
- Porównując zwycięzców 50 000 do 150 000 dolarów ze zwycięzcami poniżej 10 000 dolarów: większa wygrana zmniejszała szansę bankructwa od razu, ale zwiększała ją po trzech do pięciu latach. Pieniądze odsuwały bankructwo, zamiast mu zapobiec, u ludzi, którzy często już mieli kłopoty finansowe. Opublikowane w 2011 roku w The Review of Economics and Statistics.
- Szwecja: badanie zwycięzców dużych wygranych, ankietowanych od 5 do 22 lat po wygranej, wykazało, że byli bardziej zadowoleni z życia niż podobni ludzie, którzy nie wygrali, i efekt utrzymywał się ponad dekadę. Opublikowane w 2020 roku w The Review of Economic Studies.
Uczciwa odpowiedź na pytanie „czy zwycięzcy loterii bankrutują?” brzmi więc: niektórzy tak, mniejszość, a średnia wygrana nie naprawia głębszych problemów z pieniędzmi. Ale większość nie, a duzi zwycięzcy ze Szwecji radzą sobie przeważnie dobrze.
Zwycięzcy loterii, którzy zbankrutowali
Dlaczego słyszysz tylko o tych, którzy stracili
„Wygrał miliony, większość ma do dziś, spłacił kredyt” to nie jest nagłówek. „Wygrał miliony, stracił wszystko” jest. Historie, które czytałeś, zostały wybrane ze względu na dramat. To błąd przetrwania na odwrót: do wiadomości przetrwali ci, którzy się rozbili.
Brakuje częstości bazowej: na ilu zwycięzców? Kilkanaście dramatycznych historii na setki tysięcy zwycięzców mówi coś o gazetach, a nie o zwycięzcach.
Jak sprawdzić statystykę, która jest wszędzie
1. Znajdź oryginał. Nie artykuł, który ją cytuje, tylko badanie, z którego pochodzi. Jeśli każde źródło wskazuje na inne źródło, kręcisz się w kółko.
2. Zapytaj „na ilu?”. Procent bez liczebności i grupy za nim to nastrój, a nie pomiar.
3. Uważaj na okrągłe, dramatyczne liczby. Prawdziwe badania dają zwykle liczby w rodzaju 5,7% z zastrzeżeniami. Plotki dają 70% z pewnością siebie.
Gdzie to kosztuje pieniądze
Inwestowanie ma własne słynne statystyki, na przykład o tym, jaka część osób grających krótkoterminowo traci pieniądze. Niektóre mają za sobą prawdziwe badania, inne są przepisywane z artykułu do artykułu. Zanim oprzesz na którejś decyzję albo ją powtórzysz, sprawdź, gdzie ją zmierzono, na kim i w jakim okresie. To ten sam standard, który stosujemy w naszych testach mitów: każda liczba ma źródło, które da się prześledzić.
Morał
Grażyna pokazała Januszowi oświadczenie z 2018 roku. Janusz przeczytał je dwa razy i powiedział, że skoro 70% nie istnieje, to jego jedenaście lat bez wygranej przed niczym go nie uchroniło i chce je z powrotem. Grażyna zauważyła, że to koszt utopiony. Janusz powiedział, że wie. Czytał o tym. Wszędzie.
Szczegóły badań są streszczone z opublikowanych prac i oświadczenia z 2018 roku; badanie z Florydy dotyczy średnich wygranych w grze jednego stanu, a jego gracze nie byli losową próbą populacji. Treść edukacyjna, a nie porada finansowa.